Welke vraagstukken onderzoek je met Overstromingsanalyse in QGIS?
- Welke gebieden zijn op basis van beschikbare geodata en overstromingskaarten kwetsbaar voor wateroverlast en overstromingen?
- Welke woonwijken, infrastructuur en vitale voorzieningen liggen in gebieden die mogelijk door overstromingen worden getroffen?
- Hoe beïnvloeden hoogteverschillen, terreinkenmerken, landgebruik en bebouwing de ruimtelijke kwetsbaarheid van een gebied?
- Welke informatie geven bestaande overstromingskaarten over de ligging en mogelijke gevolgen van overstromingen?
- Hoe kunnen ruimtelijke analyses bijdragen aan het identificeren van aandachtspunten voor waterveiligheid en klimaatadaptatie?
Tijdens deze Blended Learning leer je hoe je deze vraagstukken ruimtelijk onderzoekt met QGIS. Je combineert digitale hoogtebestanden, open geodata en bestaande overstromingskaarten om kwetsbare gebieden, bebouwing en infrastructuur inzichtelijk te maken. Je analyseert terreinkenmerken en mogelijke afwateringspatronen en leert de resultaten kritisch te interpreteren. Zo ontwikkel je praktische Geo-ICT-vaardigheden die bijdragen aan waterbeheer, waterveiligheid en klimaatadaptatie.
De theorie achter overstromingen en wateroverlast
Een goede ruimtelijke analyse begint met inzicht in de belangrijkste factoren die bijdragen aan overstromingen en wateroverlast. Je maakt kennis met begrippen zoals stroomgebieden, afstroming, waterberging, overstromingsgebieden, waterdiepte en overstromingskansen, voor zover deze relevant zijn voor het begrijpen van geografische gegevens en bestaande overstromingskaarten.
Daarnaast leer je hoe hoogteverschillen, landgebruik, verstedelijking, bodemkenmerken en de inrichting van een gebied kunnen samenhangen met wateroverlast en overstromingsgevoeligheid.
De nadruk ligt op de geografische kenmerken van gebieden en de ruimtelijke gevolgen van overstromingen. Je leert welke informatie met QGIS kan worden onderzocht en welke aanvullende gegevens en specialistische analyses nodig zijn om daadwerkelijke overstromingskansen en waterdieptes vast te stellen.
Werken met open data en overstromingskaarten
Een goede overstromingsanalyse begint met geschikte en betrouwbare geografische gegevens. Daarom werk je met open datasets die relevant zijn voor waterbeheer, waterveiligheid en ruimtelijke planning.
Je maakt kennis met digitale hoogtebestanden zoals AHN en Copernicus DEM, gegevens over waterlopen en stroomgebieden, landgebruiksgegevens, OpenStreetMap en bestaande overstromingskaarten. Afhankelijk van de praktijkopdracht kunnen aanvullende gegevens over bebouwing, infrastructuur en neerslag worden gebruikt.
Je leert hoe je deze gegevens verzamelt, beoordeelt, combineert en visualiseert in QGIS. Daarbij besteed je aandacht aan ruimtelijke nauwkeurigheid, resolutie, actualiteit, gegevenskwaliteit en de beperkingen van beschikbare datasets.
Door verschillende databronnen te combineren, bouw je een geografisch beeld op van gebieden die mogelijk kwetsbaar zijn voor wateroverlast en overstromingen. Je leert hoe bestaande overstromingskaarten kunnen worden geïnterpreteerd en welke conclusies wel en niet uit de beschikbare gegevens kunnen worden getrokken.
Overstromingsgevoelige gebieden analyseren in QGIS
Na de theoretische basis ga je zelf aan de slag in QGIS. Je leert digitale hoogtebestanden, bestaande overstromingskaarten en open geodata combineren om terreinkenmerken en kwetsbare gebieden zichtbaar te maken.
Je voert ruimtelijke analyses uit zoals hoogteanalyses, hellingsanalyses, ruimtelijke selecties, bufferanalyses en het combineren van kaartlagen. Je onderzoekt de ligging van laaggelegen gebieden, bebouwing, infrastructuur en vitale voorzieningen ten opzichte van bestaande overstromingsgebieden.
Daarnaast leer je hoe je beschikbare overstromingskaarten kunt gebruiken om de mogelijke blootstelling van gebouwen, wegen en andere objecten aan overstromingen ruimtelijk te onderzoeken.
Je leert de resultaten kritisch te interpreteren en onderscheid te maken tussen terreinkenmerken, mogelijke overstromingsgevoeligheid en daadwerkelijk vastgestelde overstromingsrisico’s. Zo ontwikkel je praktische vaardigheden om geografische informatie over overstromingen te analyseren en overzichtelijk te presenteren.
Van ruimtelijke analyse naar bruikbare informatie
Tijdens de Blended Learning werk je met realistische praktijkvoorbeelden en beschikbare open datasets. Je onderzoekt vraagstukken rondom overstromingen en wateroverlast zoals die relevant zijn voor waterschappen, provincies, gemeenten, veiligheidsregio’s en adviesbureaus.
Je leert geografische gegevens combineren, kwetsbare gebieden en objecten ruimtelijk onderzoeken en de resultaten presenteren met kaarten en visualisaties. Daarbij kunnen zowel Nederlandse als internationale gebieden als praktijkvoorbeeld worden gebruikt.
Je werkt onder andere aan opdrachten zoals:
- Onderzoek voor een gemeente welke woonwijken en gebouwen binnen een bestaand overstromingsgebied liggen.
- Analyseer met digitale hoogtebestanden welke terreinkenmerken en hoogteverschillen relevant zijn voor mogelijke wateroverlast.
- Breng voor een provincie in kaart welke wegen, spoorlijnen en vitale voorzieningen zich binnen beschikbare overstromingsgebieden bevinden.
- Combineer bestaande overstromingskaarten met gegevens over bebouwing en landgebruik om de mogelijke gevolgen voor de omgeving inzichtelijk te maken.
- Onderzoek voor een veiligheidsregio welke objecten en voorzieningen extra aandacht verdienen op basis van beschikbare overstromingsinformatie.
- Maak voor een waterbeheerder of adviesbureau een overzichtelijke kaart en een korte toelichting waarin je de belangrijkste ruimtelijke bevindingen en beperkingen van de analyse presenteert.
Na afloop kun je met QGIS en open geodata overstromingsgevoelige gebieden ruimtelijk onderzoeken. Je kunt digitale hoogtebestanden, bestaande overstromingskaarten en gegevens over bebouwing, landgebruik en infrastructuur combineren om kwetsbare gebieden en objecten inzichtelijk te maken.
Daarmee beschik je over praktische Geo-ICT-vaardigheden die bijdragen aan waterbeheer, waterveiligheid, klimaatadaptatie en ruimtelijke planvorming. Voor het berekenen van overstromingskansen, het simuleren van waterstromen en het beoordelen van de effectiviteit van maatregelen is aanvullende specialistische kennis nodig.
