Hoe organiseer je een nationale geo-informatievoorziening?
De 9 Strategic Pathways van United Nations IGIF als leidraad, met Nederland als praktijkvoorbeeld.
1. Governance and Institutions — Bestuur en instituties
Dit pathway gaat over wie verantwoordelijk is voor de nationale geo-informatievoorziening en hoe organisaties samenwerken. Rollen, verantwoordelijkheden, leiderschap en besluitvorming moeten duidelijk georganiseerd zijn. Vanuit Geo-ICT Training Center gebruiken we Nederland als praktijkvoorbeeld en kijken we onder andere naar de rollen van Kadaster, ministeries, gemeenten, provincies, waterschappen en andere geo-organisaties.
De Nederlandse geo-informatievoorziening is verdeeld over verschillende bestuurslagen en organisaties, met duidelijk omschreven rollen voor onder andere ministeries, Kadaster, gemeenten, provincies en waterschappen. Binnen het stelsel van basisregistraties bestaan bijvoorbeeld expliciete rollen als opdrachtgever, toezichthouder, bronhouder, verstrekker en afnemer. Verschillende ministeries hebben hierbij beleidsmatige en coördinerende verantwoordelijkheden, terwijl afzonderlijke registraties eigen verantwoordelijke organisaties en uitvoeringsorganisaties hebben. Samenwerkingsverbanden zoals GeoSamen verbinden daarnaast overheid, bedrijfsleven, wetenschap en onderwijs. Nederland laat daarmee goed zien dat een nationale geo-informatievoorziening geen enkel centraal systeem is, maar een georganiseerd netwerk van verantwoordelijke partijen.
2. Policy and Legal — Beleid en wetgeving
Hier gaat het om de beleidsmatige en juridische kaders waarbinnen geo-informatie wordt verzameld, beheerd, gedeeld en gebruikt. Onderwerpen zijn bijvoorbeeld open data, privacy, eigendom, licenties, toegang en wettelijke verplichtingen. In onze opleidingen kunnen we aan de hand van de Nederlandse praktijk laten zien hoe wetgeving en beleid rondom basisregistraties en overheidsinformatie doorwerken in de dagelijkse Geo-ICT-praktijk.
Een belangrijk deel van de Nederlandse geo-informatievoorziening is wettelijk verankerd. Basisregistraties zoals BAG, BGT, BRK, BRT en BRO hebben ieder een wettelijke grondslag, waarbij onder meer is geregeld wie gegevens bijhoudt en wie deze moet gebruiken. Voor authentieke gegevens geldt binnen de overheid in veel gevallen verplicht gebruik en bestaat een terugmeldsystematiek wanneer gegevens vermoedelijk onjuist zijn. Daarnaast gelden bredere regels rond privacy, openbaarheid, beveiliging en hergebruik van overheidsinformatie. Voor onze trainees is dit belangrijk: achter een kaartlaag of API zit vaak een juridisch en bestuurlijk stelsel van rechten, plichten en verantwoordelijkheden.
3. Financial — Financiering
Een duurzame geo-informatievoorziening kost geld en moet structureel kunnen worden gefinancierd. Het gaat daarbij niet alleen om kosten, maar ook om het aantonen van de maatschappelijke en economische waarde van investeringen in geodata en infrastructuur. Voor onze trainees is dit interessant omdat het verklaart waarom bepaalde geo-voorzieningen centraal en langdurig door de overheid worden georganiseerd.
De nationale geo-informatievoorziening vraagt om structurele financiering voor inwinning, beheer, ontsluiting en doorontwikkeling van gegevens en voorzieningen. In Nederland worden bijvoorbeeld middelen beschikbaar gesteld voor standaarden, afspraken en het beheer en de doorontwikkeling van landelijke geo-voorzieningen. Daaronder vallen verschillende geo-basisregistraties en landelijke voorzieningen zoals PDOK en het Nationaal Geo-Register. Tegelijkertijd dragen gemeenten, provincies, waterschappen en andere bronhouders binnen hun eigen verantwoordelijkheden bij aan het onderhouden van gegevens. Daarmee laten we onze trainees zien dat een betrouwbare geo-infrastructuur niet alleen technisch moet worden gebouwd, maar ook structureel organisatorisch en financieel moet worden onderhouden.
Technology
4. Data — Data
Dit pathway gaat over het beschikbaar hebben en duurzaam beheren van betrouwbare geodata. Daarbij horen onder andere databronnen, data-eigenaarschap en custodianship, actualiteit, kwaliteit, metadata, distributie en integratie. Nederland biedt hiervoor veel concrete voorbeelden, zoals BAG, BGT, BRK, BRT, BRO en de ontsluiting van overheidsdata.
Nederland beschikt over een uitgebreid stelsel van basisregistraties, waarvan verschillende sterk geografisch zijn, zoals BAG, BGT, BRK, BRT en BRO. Het uitgangspunt is dat belangrijke gegevens eenmalig worden ingewonnen en vervolgens breed binnen de overheid kunnen worden hergebruikt. Bronhouders zijn verantwoordelijk voor het bijhouden en de kwaliteit, terwijl landelijke voorzieningen de gegevens beschikbaar maken. Via voorzieningen en platformen kunnen datasets vervolgens door overheden, bedrijven en burgers worden gebruikt en gecombineerd. Voor onze trainees is dit misschien wel het meest tastbare pathway: het verklaart waar Nederlandse basisgeodata vandaan komt, wie ervoor verantwoordelijk is en waarom organisaties erop kunnen bouwen.
5. Innovation — Innovatie
Een nationale geo-informatievoorziening moet kunnen meegroeien met technologische ontwikkelingen en nieuwe manieren om geodata te gebruiken. Denk bijvoorbeeld aan cloudtechnologie, sensoren, satellietdata, GeoAI, digital twins en geautomatiseerde verwerking. Voor Geo-ICT Training Center vormt dit een directe verbinding met onze technologie- en vaardigheidstrainingen.
Nederland bouwt voort op de bestaande geo-infrastructuur door nieuwe technologieĂ«n en toepassingen te ontwikkelen. Voorbeelden zijn digitale tweelingen van de fysieke leefomgeving, sensordata, nieuwe API’s, GeoAI en verdere koppeling van gegevensbronnen. Geonovum werkt bijvoorbeeld aan afspraken en standaarden waarmee digitale tweelingen interoperabel en herbruikbaar kunnen worden. Daarbij wordt samengewerkt met overheid, kennisinstellingen en marktpartijen. Voor onze trainees leggen we hier de verbinding tussen een stabiele nationale geo-infrastructuur en nieuwe technologieĂ«n waarmee maatschappelijke vraagstukken worden aangepakt.
6. Standards — Standaarden
Standaarden zorgen ervoor dat data, systemen en organisaties met elkaar kunnen samenwerken. Het gaat om interoperabiliteit, datamodellen, metadata, services en technische standaarden. In onze opleidingen kunnen we de verbinding leggen met Geonovum, OGC-standaarden en Europese en internationale standaarden.
Standaarden vormen een essentieel onderdeel van de Nederlandse geo-informatie-infrastructuur, omdat gegevens van verschillende organisaties met elkaar moeten kunnen samenwerken. Geonovum ontwikkelt en beheert hiervoor nationale geo-standaarden en Nederlandse profielen van internationale en Europese standaarden. Het Raamwerk Geo-standaarden behandelt onder andere informatiemodellen, visualisatie, API’s, uitwisselformaten, metadata en coördinaatreferentiesystemen. Sommige standaarden zijn verplicht, bijvoorbeeld omdat ze gekoppeld zijn aan basisregistraties, digitale stelsels of het principe ‘pas toe of leg uit’. Binnen onze opleidingen gebruiken we dit pathway om trainees te laten begrijpen waarom Nederlandse geodata technisch tussen verschillende organisaties en systemen kan worden uitgewisseld.
People
7. Partnerships — Samenwerking
Een goede geo-informatievoorziening kan niet door Ă©Ă©n overheidsorganisatie worden opgebouwd. Overheden, bedrijven, universiteiten, kennisinstellingen, onderwijsorganisaties en andere partijen moeten samenwerken en kennis en gegevens kunnen delen. Nederland is voor onze opleidingen een interessante case omdat veel geo-informatie juist ontstaat binnen dergelijke ketens en samenwerkingsverbanden.
De Nederlandse geo-sector wordt gekenmerkt door samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven, wetenschap, onderwijs en andere kennisorganisaties. GeoSamen is daar een concreet voorbeeld van en brengt vertegenwoordigers uit verschillende groepen bij elkaar. De overheid zorgt onder andere voor publieke data en infrastructuur, bedrijven ontwikkelen producten en diensten en wetenschap en onderwijs dragen bij aan onderzoek en kennisontwikkeling. Ook bij concrete registraties werken meerdere bestuurslagen samen; bij de BGT zijn bijvoorbeeld gemeenten, provincies, waterschappen en verschillende landelijke organisaties bronhouder. De Nederlandse praktijk laat daardoor goed zien dat een nationale geo-informatievoorziening uiteindelijk een ecosysteem van samenwerkende organisaties is.
8. Capacity and Education — Capaciteit en onderwijs
Een land heeft voldoende mensen nodig met de kennis en vaardigheden om zijn geo-informatievoorziening te ontwikkelen, beheren en gebruiken. Dat betekent investeren in onderwijs, opleiding, professionele ontwikkeling en kennisoverdracht. Hier ligt een directe verbinding met Geo-ICT Training Center, onze traineeships, de zes Geo-ICT-fundamenten en onze cursussen en blended learnings.
Nederland beschikt over een uitgebreid netwerk van geo-opleidingen, kennisinstellingen, overheidsorganisaties en bedrijven waarin geospatial kennis wordt ontwikkeld en toegepast. Tegelijkertijd blijft voldoende beschikbaarheid van goed opgeleide Geo-ICT-professionals een belangrijk aandachtspunt. Dit pathway gaat daarom niet alleen over formeel onderwijs, maar ook over bijscholing, professionele ontwikkeling en het overbrengen van kennis naar nieuwe generaties professionals. Geo-ICT Training Center maakt deel uit van dit Nederlandse ecosysteem met opleidingen, blended learning en traineeships waarin we fundamentele Geo-ICT-kennis combineren met praktische technologie- en vaardigheidstrainingen. Vanuit deze Nederlandse ervaring willen we ook bijdragen aan capacity development binnen het bredere Europese Geo-ICT-werkveld.
9. Communication and Engagement — Communicatie en betrokkenheid
Een geo-informatievoorziening heeft pas waarde wanneer mensen en organisaties weten dat de informatie bestaat en deze daadwerkelijk kunnen gebruiken. Daarom zijn communicatie, betrokkenheid van stakeholders en het zichtbaar maken van de maatschappelijke waarde van geo-informatie belangrijk. Voor onze trainees is het belangrijk te begrijpen dat Geo-ICT niet alleen een technisch vakgebied is, maar onderdeel vormt van bredere maatschappelijke en bestuurlijke processen.
Een nationale geo-informatievoorziening werkt alleen wanneer organisaties en gebruikers weten welke gegevens beschikbaar zijn, begrijpen wat ze ermee kunnen en betrokken worden bij verdere ontwikkeling. Nederland gebruikt daarvoor onder andere communities, gebruikersoverleggen, kennisbijeenkomsten, sectororganisaties en samenwerkingsverbanden zoals GeoSamen. Ook bij standaarden en nieuwe ontwikkelingen worden belanghebbenden betrokken via consultaties, testbeds en gezamenlijke programma’s. Open beschikbaarheid van gegevens en documentatie helpt bovendien om geo-informatie buiten de traditionele geo-sector bruikbaar te maken. Binnen onze opleidingen gebruiken we dit pathway om trainees te laten begrijpen dat een goede geo-informatievoorziening niet eindigt bij data en techniek: gebruikers, communicatie, kennisdeling en draagvlak zijn eveneens noodzakelijk.